Hanes
-
Ymneilltuaeth Wrecsam – Bro’r Eisteddfod
Y mae hanes Ymneilltuaeth yn Wrecsam a Bro Maelor yn mynd ôl i gyfnod y Piwritaniaid. Dywedir mai pregethu grymus Walter Cradoc – ym 1634 – 35 – ddylanwadodd ar y rhai hynny sefydlodd yr achos cyntaf yn Wrecsam maes o law ac un o’r cyfryw rai oedd Morgan Llwyd o Wynedd. Yn wir fe Continue reading
-
Llanfaches 1639 – 1989 Dr. R Tudur Jones
Traddodwyd yr anerchiad hwn yn ystod cyfarfodydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg y Barri a Phenarth 12 – 14 Mehefin 1989 yn y Tabernacl, Llanfaches. Hon yw eglwys hynaf yr Annibynwyr yng Nghymru a sefydlwyd ym 1639. Wrth i’r eglwys ddathlu ei phen-blwydd yn 350 gofynnwyd i’r Dr R. Tudur Jones i gymharu mewn cyd-destun hanesyddol Continue reading
-
Radicaliaeth Crist a Chlefyd Cymru –
Dr R. Tudur Jones Mae’r anerchiad yn cychwyn ar 25 munud. Traddodwyd yr anerchiad hwn yng Nghyfarfod y Llywydd yn Undeb y Bala ar 11 Mehefin 1826 pan neilltuwyd Dr R. Tudur Jones yn Llywydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg. Cynhaliwyd y cyfarfod yng nghapel yr Annibynwyr. Hawlfraint – Llygad y Ffynnon Continue reading
-
Gŵyl Ddewi
Oddeutu 1653 fe argraffwyd y “Llythyr i’r Cymru Cariadus” gan Morgan Llwyd. Wrth ei ddarllen fe ddaw’r darllenydd yn fuan i weld ei fod yn pwysleisio dau beth. Yn gyntaf, roedd Llwyd yn ymwybodol iawn o’i Gymreictod o’r iaith Gymraeg ac yr oedd yn caru ei bobl yn ddirfawr. Yn ei lythyr y mae’n cyfarch Continue reading
-
Dr.Abraham Rees, 1743 – 25
Dilyn Llinyn Yn ddiweddar darllenais eto “Cofiant y Parch. Lewis Rees 1710 – 1800), gan J. Roberts (Llanbrynmair), gyda chwanegiadau gan John Davies,” (Abertawe, E. Griffiths, 1852). Bu’r gwron hwn yn weinidog ar achos yr Annibynwyr yn Llanbrynmair a Mynyddbach, Abertawe. Roedd yn efengylydd mentrus a sefydlodd nifer o achosion yn ystod ei weinidogaeth yn Continue reading
-
Het Wen Ar Ei Ben
Cyrhaeddodd Dafydd Williams, (1779 – 1874) Troedrhiwdalar, ben ei daith yn Aberhonddu yn drybola ac yn wlyb dat ei groen. Roedd wedi teithio trwy ddannedd gwynt Mynydd Epynt a’i law mân llorweddol. Roedd ei draed yn ddiffrwth, ei drwyn yn goch a’i gefn yn llaith gan fod yr eirlaw wedi treiddio trwy haenau dyfnaf ei Continue reading
-
Trosglwyddo’r Fantell
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf rwyf wedi bod yn darllen cofiannau gweinidogion oedd yn byw oddeutu 1800 – 1840. Cyfnod yn ein hanes oedd rhwng cyffro’r Diwygiad Methodistaidd a thyfiant mawr Cristnogaeth yng Nghymru ac “oes aur” Ymneilltuaeth yn ystod oes Fictoria. Hyd yn hyn rwyf wedi darllen cofiannau, Lewis Rees, (1710 – 1800) William Continue reading
-
Dysgu o’n Gorffennol
Cychwyn Achosion Newydd Afraid i mi nodi ar gychwyn yr erthygl hon nad peth newydd yw cychwyn Eglwysi newydd yng Nghymru. Roeddem yn arfer bod yn giamstars ar yr arfer. Er, wrth glywed ymateb rhai pobl i’r bwriad o gychwyn cynulleidfa newydd byddech yn tybio ei bod yn weithred an-Feiblaidd. “Duw a’n gwaredo, meddent, “rhag Continue reading
-
Eglwys-bach ym Mhontypridd
Y Spurgeon bach Os ewch chi heibio’r bont fyd-enwog ym Mhontypridd ar y ffordd i Ynysybwl fe welwch ar y dde feddygfa – a fu unwaith yn gapel Wesleyaidd – gyda’r enw Eglwysbach ar ei dalcen mewn llythrennau bras. Pentref yn Nyffryn Conwy yw Eglwysbach, felly sut ar wyneb y ddaear fod yr enw ar Continue reading
-
Edwards y Pontwr*
Pontypridd Un o nodweddion amlycaf y dref sy’n gartref i’r Eisteddfod Genedlaethol eleni (2024) yw’r bont dros yr afon Taf. Ond wyddoch chi fod cysylltiad rhwng y bont ac annibynwyr ac mai’r cysylltiad hwnnw yw’r pensaer a’i cynlluniodd? Roedd y Parch. William Edwards (1719 – 1789), yn bensaer ac yn weinidog ar eglwys hanesyddol Y Continue reading
Sabothal 