Sabothal

Unwaith eto y mae nwyddau Halloween wedi ymddangos yn “frawychus” o niferus ar silffoedd ein   siopau yn barod i “ddathlu” Calan Gaeaf. Maent yn ddigon i godi braw ar y dewraf ohonom.  Y mae nifer o dai yma yng Nghaerdydd wedi eu haddurno gydag addurniadau tymhorol fel sgerbydau a gwe pry cop. Mewn un ardd leol, yn gwbl ddi-chwaeth,  y mae efelychiad o berson wedi ei groeshoelio! 

Yn 2020 aeth y Metrau Iaith ati i geisio gwrthweithio’r Halowîn masnachol Americanaidd, sydd wedi ei hwrjo arnom  ers cenhedlaeth a mwy, a hynny trwy dynnu sylw at draddodiadau a chwedlau Cymreig sy’n gysylltiedig â Chalan Gaeaf. Y mae’r chwedlau hyn yn cynnwys straeon am Gwyn ap Nudd, Brenin Annwfn, mangre’r meirwon. Mae rhywun yn canmol yr awydd i wrthsefyll y diwylliant Eingl Americanaidd sy’n cael ei arllwys arnom yn un cenllif beunyddiol oherwydd os na wnawn, difodiant fydd ein hanes fel cenedl fregus.

Ond beth a wnawn o’r dathliadau hyn fel Cristnogion, mewn gwirionedd, sy’n mynd yn ôl i chwedloniaeth baganaidd ac ofergoelus ein gorffennol.  Y pwyslais hwn ar frawychu, bwci bo, penglogau, sgerbydau, ystlumod, bwganod, pryfaid cop, ellyllon, ysbrydion, coblynnod, bwbachod, cythreuliaid a’u tebyg. Ai rhywbeth cwbl ddiniwed ydyw, y gallwn ei ddysgu yn hwyliog i’n plant yn gwbl ddigydwybod? Yntau a oes elfennau tywyll a pheryglus iddynt? Ys gwn i beth yw dy farn di am hyn? Anfon neges ataf, byddai’n eithriadol o ddiddorol clywed gen ti.

Gwyddom fod ein rhagflaenwyr Cristnogol yng Nghymru ers y dechrau wedi gweithio’n galed i ddileu ofergoeliaeth caethiwus a’r ofn oedd yng nghalonnau’r werin o’r goruwchnaturiol. Y mae’n anodd i ni ddirnad erbyn hyn y modd yr oedd coelion mewn bwganod, tylwyth teg, gwrachod, melltithion a.y.b. yn rheoli meddyliau ac ymddygiad pobl yn y gorffennol hyd nes i egwyddorion Cristnogol eu rhyddhau.  Mae’r ddealltwriaeth Gristnogol yn deillio wrth gwrs o’r rhybuddion sy yn y Beibl fod yna bwerau tywyll ar waith yn y byd, (Deut. 8: 10-11; Ioan 14: 30 – 31; Ioan 17: 15; Effesiaid  6: 11-12)  ond eu bod yn bwerau sydd wedi eu concro gan Iesu. Nid yw’r Beibl yn gwadu bodolaeth pwerau’r tywyllwch ond yn hytrach yn ein cynghori i gadw yn bell oddi wrthynt. A yw dathliadau Calan Gaeaf modern yn ymhél â’r pwerau hyn?

Un peth sy’n sicr, wrth i ddylanwad Cristnogaeth leihau yn ein gwlad, y bydd dylanwad credoau ysbrydol amgen paganaidd a chaethiwus yn cynyddu. Rhaid bod yn wyliadwrus o hyn oherwydd arwain pobl y maent oddi wrth oleuni cariad Duw yn Iesu i dywyllwch.